کانون نجوم راز آسمان

... من نیز گاهی به آسمان نگاه کرده ام



نویسنده : کانون نجوم راز آسمان ; ساعت ٢:٥٠ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٧/۱٢/٢

اولین نقشه از جزئیات میدان های گرانشی نیمۀ پنهان ماه، نشان می دهد که دهانه های موجود در آن ناحیه نسبت به دهانه های بخش رو به زمین ماه متفاوت است.

اولین نقشه از جزئیات میدان های گرانشی نیمۀ پنهان ماه، نشان می دهد که دهانه های موجود در آن ناحیه نسبت به دهانه های بخش رو به زمین ماه متفاوت است. نتایج بدست آمده می تواند اطلاعات ببشتری دربارۀ میلیاردها سال پیش ، زمانی که مواد مذاب بر سطح ماه در جریان بودند در اختیارمان بگذارد.

این نقشۀ جدید گرانشی توسط ماهوارۀ ژاپنی کاگویا (Kaguya) که در سال 2007 دو کاوشگر کوچک را درمدار ماه رها کرد، گردآوری شده است.

 

Image
تصویر سمت راست، نقشه گرانشی از نیمه پنهان ماه و تصویر سمت چپ، نقشه گرانشی نیمه رو به زمین ماه را نشان می دهد

 

حرکات این سه فضاپیما، که به نوسانات میدان گرانشی ماه حساس اند، با دنبال کردن سیگنال های رادیویی آنها مورد بررسی قرار گرفت.

در یک موقعیت حساس، زمانیکه فضاپیمای اصلی کاگویا در نیمۀ پنهان ماه قرار داشت- و نمی توانست مستقیماٌ با زمین ارتباط داشته باشد- یکی از کاوشگرها سیگنال های آن را به زمین ارسال کرد.

نقشۀ به دست آمده که اولین نقشه با جزئیات کامل از نیمۀ پنهان ماه است، نشان می دهد که دهانه های آتشفشانی که در آن سوی ماه وجود دارند نسبت به دهانه های سمتی که همواره رو به زمین است، بطور قابل ملاحظه ای علائم گرانشی متفاوتی دارند.

 'داده های حیرت آور'

با توجه به این نقشه ها شاید بتوان گفت که میلیاردها سال پیش تفاوت های بزرگی نظیر تفاوت در درجه حرارت و یا ضخامت دو نیمۀ ماه وجود داشته است.

«والتر کیفر»( Walter Kiefer)، متخصص ژئوفیزیک سیارات که نقشی در این مطالعات نداشته است می گوید:" اطلاعات بدست آمده حیرت آور است. تا به حال نتوانسته بودیم به این خوبی نیمۀ پنهان ماه را مشاهده کنیم."

 Image

بیشتر دهانه های آتشفشانی ماه بیش از 3.8 میلیارد سال پیش شکل گرفته اند. برخی از این دهانه ها پیش از سرد شدن ماه و پایان فعالیت های زمین شناختی آن، توسط مواد مذابی که در سطح ماه بود، پر شده اند.

با این حال برخی از این دهانه ها ظاهراً از زیر پر شده اند. محققین بر این باورند که مواد موجود در جبّۀ ماه در دهانه ها بالا آمده است، زیرا اینها در بخش هایی قرار دارند که پوستۀ ماه تحت فشار نازک شده است.

اندازه گیری های جدید کاگویا نشان می دهد که برخی از دهانه های بخش پنهان ماه تنها با مواد جبّه پر شده اند. در بخش مرکزی این دهانه ها میدان گرانشی بیش از حد طبیعی آن است  و به دور آن حلقه ای با گرانش کم قرار دارد که با ارتفاع کم دهانه هماهنگی دارد.

نتیجه گیری های مخالف

معلوم نیست که این بررسی های جدید از گذشتۀ ماه چه حرفهایی برای گفتن دارد. فرماندۀ این گروه آقای «نوریوکی نامیکی»(Noriyuki  Namiki) از دانشگاه کیوشو ژاپن می گوید :"برای بقای این ساختارها، نیمۀ پنهان ماه می بایست بسیار سرد و سخت شده باشد تا جبّه بتواند با گذشت زمان در مرکز دهانه آرام بگیرد. سطح بسیار سفت و محکم بوده که در این ساختار ها تعادل برقرار کرده است".

اما کیفر می گوید که این حلقه ها با گرانش پایین از سناریویی جدید حرف می زنند. شاید ساختارهای مرکزی دهانه ها به این دلیل باریک باشد که لایۀ بالایی ماه در نیمۀ پنهان بسیار نازک و گرم بوده تا بتوانند هر چیز بزرگتری را در خود نگه دارد. مقایسۀ رصد ها ی کاگویا با مدل ها می تواند به این سؤال پاسخ دهد.

دو نیمکرۀ ماه تفاوت های بر جسته دیگری نیز دارند. کاوشگر ماه ناسا که در اواخر سال 1990 بهره برداری شد، کشف کرد که عناصر رادیو اکتیو ظاهراً در نیمۀ روشن ماه متمرکز شده اند. نیمۀ پنهان نیز علائمی را مبنی بر وجود فعالیت های آتشفشانی در گذشته نشان می دهد.

 
منبع نیو ساینتیست




کلمات کلیدی :اطلاعیه